Spot, futures ve kaldıraç arasındaki fark
Spot alım, vadeli (futures) sözleşme ve kaldıraç arasındaki farkı; kaldıracın likidasyonla ilişkisini ve ne zaman kaldıraç kullanmamak gerektiğini örnekle anlatıyoruz.
Spot işlemde varlığı doğrudan satın alırsın; borsada aldığın varlık, kendi cüzdanına çekene kadar borsanın saklama (custody) hesabında durur. Futures, varlığın gelecekteki fiyatı üzerine yapılan bir sözleşmedir; varlığa sahip olmadan fiyat hareketinden pozisyon alırsın. Kaldıraç ise küçük bir teminatla büyük bir pozisyon açmaktır ve hem kazancı hem kaybı aynı oranda büyütür.
Neden önemli?
Çoğu yeni başlayan zararı, aracın kendisinden değil kaldıracı yanlış anlamaktan gelir. “10x ile 10 kat kazanırım” cümlesinin sessiz devamı, “%10 ters hareket beni sıfırlar” cümlesidir. Spot ile futures arasındaki seçim de aslında bir risk tercihidir: spot’ta en fazla yatırdığını kaybedersin, kaldıraçlı futures’ta ise kaybın hızı ve büyüklüğü çok daha fazladır.
Spot, futures ve kaldıraçlı pozisyon
| Spot | Futures | Kaldıraçlı | |
|---|---|---|---|
| Varlığa sahiplik | Evet | Hayır (sözleşme) | Hayır (teminatlı) |
| Likidasyon riski | Yok | Var | Yüksek |
| Maksimum kayıp | Yatırılan tutar | Teminata bağlı | Teminatın tamamı, hızlıca — bazı ürünlerde teminatı da aşabilir |
| Karmaşıklık | Düşük | Orta | Yüksek |
Örnek pozisyon
| Teminat | 1.000 birim |
|---|---|
| Kaldıraç | 5x |
| Pozisyon büyüklüğü | 5.000 birim |
| %2 lehte hareket | +100 birim (teminatın %10’u) |
| %2 aleyhte hareket | −100 birim (teminatın %10’u) |
Kaldıraç, fiyattaki küçük bir hareketi teminatın üzerinde büyük bir değişime çevirir. Aynı yüzde, hem kârı hem zararı 5 katına çıkarır.
Kaldıraç ile likidasyon ilişkisi
- Kaldıraç
- Pozisyonun teminata oranı (ör. 5x, 10x).
- Likidasyon mesafesi
- Teminatı tüketen yaklaşık ters fiyat hareketi.
Kaldıraç kullanmalı mıyım?
Pozisyon açmadan önce kendine sor:
- Spot’ta bile riskimi tanımlamadımKaldıraç kullanma; önce risk yönetimini ve geçersizlik noktasını öğren.
- Likidasyon seviyesini hesaplayamıyorumKaldıraç kullanma; göremediğin riski yönetemezsin.
- Riski, stop’u ve maksimum kaybı yazılı tanımladımYine de düşük kaldıraçla başla ve toplam riskini küçük tut.
Düzenleyiciler, kaldıraçlı ve vadeli işlemlerin yatırılan tutardan daha hızlı ve daha büyük kayıplara yol açabileceğini vurgular. Kaldıraç bir kazanç hızlandırıcısı değil, bir risk çarpanıdır.
Kaldıracın matematiğini gördüysen, aynı mantığın döviz piyasasında nasıl işlediğini incele. Forex / FX konusuna geç.